Teoria centralnej koherencji 

Teoria centralnej koherencji to zaproponowana przez Utę Frith jedna z możliwych przyczyn zaburzeń w analizie i syntetyzowaniu informacji docierających do dzieci w spektrum autyzmu ze świata zewnętrznego.

Ten specyficzny styl poznawczy odpowiada za spójność. Sprawia, że dzieci ze spektrum wykazują tendencję do skupiania uwagi na szczegółach sytuacji lub przedmiotu niż brania pod uwagę kontekstu. Dobrze obrazuje to metafora – dzieci z autyzmem, ze słabą centralną koherencją, zauważą drzewa, a nie las, w przeciwieństwie do dzieci spoza spektrum. Dzięki centralnej koherencji jesteśmy w stanie złożyć detale w całość– odczytać kontekst sytuacji i dobrać odpowiednią do niej reakcję. Dokonując scalenia wszystkich docierających do nas bodźców oraz biorąc pod uwagę kontekst, jesteśmy w stanie dokonywać uogólnień, nadawać hierarchię elementom i poprawnie nawiązywać relacje społeczne. Załóżmy, że układamy puzzle – obrazek na pudełku będzie naszym punktem odniesienia, ponieważ stanowi całość, do której dążymy. Dzieci ze spektrum autyzmu nie zwrócą uwagi na to, jaki ma być efekt końcowy. Dla nich ważniejszy będzie kształt elementu układanki. Wyobraźmy sobie inną, codzienną sytuację – jest pora obiadu i nakrywamy do stołu.

Dzieci charakteryzujące się słabą centralną koherencją zamiast umyć ręce i usiąść do stołu, skupią się na sztućcach, oglądając je z każdej strony. Nie odczytają wskazówek wizualnych, takich jak mama niosąca wazę z zupą czy tata układający talerze na stole, jako kontekst całej sytuacji i nie zareagują na nią odpowiednio, tak jakbyśmy się spodziewali. Centralna koherencja ma również wpływ na rozwój relacji społecznych. Dzieci w spektrum autyzmu mają trudności z odbiorem komunikatów werbalnych, ponieważ wymagają one zintegrowania symbolicznego znaczenia słów oraz ogarnięcia kontekstu sytuacji. Wobec tego, można zauważyć np. problemy w odbiorze poleceń skierowanych do całej grupy dzieci. Ponadto, z racji przywiązania do szczegółu i trudności z integrowaniem bodźców, w czasie rozmowy dzieci z niską centralną koherencją rejestrują wszystko, co tylko usłyszą. Nie tylko słowa, ale również dźwięk autobusu za oknem, kroki za drzwiami, głosy dochodzące z pokoju obok lub muzykę grającą w tle. Przez zwiększoną tendencję do wychwytywania szczegółów, odbierają wszystkie te bodźce słuchowe, lecz nie potrafią nadać im istotności ani wyizolować przekazu werbalnego z tła. Można więc powiedzieć, że słyszą, ale nie słuchają.

Źródła:Bojda, A., Srebnicki, T., Konowałek, Ł., & Bryńska, A. (2021). Słaba centralna koherencja-rozwój i koncepcja konstruktu, metody badania. Psychiatria Polska, 55(6).Praktyczna, N., & Zajączkowska, K. (2018). Specyfika autystycznej ścieżki poznawczej w kontekście jej wpływu na strategie rozwijania kompetencji komunikacyjnych. Neurolingwistyka Praktyczna, 4.

Niepubliczna Podstawowa Szkoła Specjalna "TIBA" dla Dzieci z Zaburzeniami ze Spektrum Autyzmu

ul. Wrocławska 75

30-011 Kraków

792 062 551

sekretariat@tiba.edu.pl

Strona www stworzona w kreatorze WebWave.